header_illustratie
A | A
Nederlands | English

Orgels

MarcussenorgelIn de Nicolaïkerk bevinden zich drie bijzondere orgels die, ondanks hun betrekkelijk jonge leeftijd, bekendheid genieten tot ver over de landsgrenzen. Het driemanualige hoofdorgel (33 registers) werd in 1956 gebouwd door de vermaarde Deense orgelbouwer Marcussen op initiatief van de toenmalige organist van de kerk, Lambert Erné. Dit tweede Nederlandse project van de firma Marcussen werd voorafgegaan door de bouw in 1953 van het zogenaamde Sweelinck-orgel, een tweemanualig instrument (16 registers) voor de studio van de NCRV. In het jaar 2000 heeft de NCRV het Sweelinck-orgel in bruikleen afgestaan aan de Nicolaïkerk, waardoor deze beide instrumenten thans onder één dak staan.

Het bijzondere van deze twee orgels ligt in het feit dat Marcussen, internationaal bezien, een vooraanstaande exponent was van de Orgelbewegung. Uit onvrede met het niveau van de Europese orgelbouw van de eerste decennia van de 20e eeuw ontstond een beweging die radicale hervormingen eiste. Onder aanvoering van o.a. Albert Schweitzer vond een heroriëntatie plaats op de ‘klassieke' orgelbouw van de renaissance en de barok. Deze zoektocht resulteerde in een nieuw orgeltype waarin bouwprincipes van de 17e en 18e eeuw werden gecombineerd met moderne technieken.

Het Sweelinck-orgel en het hoofdorgel van de Nicolaïkerk zijn vroege voorbeelden van dit nieuwe orgeltype. Door het uitmuntende vakmanschap van Sybrand Zachariassen, destijds hoofd van de firma Marcussen, vervulden deze twee instrumenten een voorbeeldfunctie voor de Nederlandse orgelbouw. Het frontontwerp van het hoofdorgel, met voor de eerste keer in Nederland horizontale trompetten, is van de hand van Poul-Gerhard Andersen.

Het hoofdorgel van Marcussen verving een instrument uit 1888, gemaakt door de Utrechtse orgelbouwer Johan Frederik Witte. Dit instrument verving op zijn beurt een orgel van Peter Gerritsz uit 1477-79, waaran diens zoon Cornelis Gerritsz een rugwerk toevoegde in 1563. Na de tweede wereldoorlog is de kast van dit unieke orgel, na tentoongesteld te zijn geweest in het Rijksmuseum te Amsterdam, overgeplaatst naar de Koorkerk in Middelburg. Een zeer aanzienlijk deel van dit instrument is bewaard gebleven; het wordt thans beschouwd als één van de belangrijkste oude orgels ter wereld.

Het koororgel (5 registers) is gebouwd door de Gebr. van Vulpen (Utrecht) voor de Remonstrantse Gemeente te Amersfoort, stond nadien in de Janskerk, vervolgens in de Jacobikerk en sinds 1979 in de Nicolaïkerk.

Ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van het hoofdorgel van Marcussen werd van 22 september t/m 1 oktober 2006 een tiendaags festival georganiseerd. Voor meer informatie zie www.klankkleurenfestival.nl

Informatie: Ko Zwanenburg, e-mail kozwanenburg@casema.nl